Nieuwe kabinet: ambitieuze plannen voor woningnood en energietransitie

Na maanden van intense onderhandelingen hebben de PVV, VVD, NSC en BBB een hoofdlijnenakkoord bereikt voor het nieuwe kabinet. Een van de topprioriteiten op de agenda is het aanpakken van de woningcrisis die Nederland al jaren in zijn greep houdt. Tegelijkertijd krijgt ook de energietransitie aandacht, zij het met een iets lager tempo dan voorheen. Wat betekenen deze plannen de vastgoedmarkt?

Een coördinerend minister voor ruimtelijke ordening

Een van de opvallendste maatregelen is de aanstelling van een coördinerend minister voor ruimtelijke ordening. Deze functionaris zal de regie voeren op waar en hoeveel woningen er gebouwd moeten worden, waarbij rekening gehouden wordt met de behoeften van specifieke doelgroepen zoals jongeren, ouderen en dak- en thuislozen.

Woontop voor afdwingbare afspraken

Om de woningbouw structureel te verhogen, zal er zo snel mogelijk een ‘Woontop’ worden georganiseerd. Hierbij zullen rijksoverheid, pensioenfondsen, woningcorporaties, sociale partners, gemeenten en provincies “afdwingbare afspraken” moeten maken. Het doel blijft 100.000 nieuwe woningen per jaar bouwen, met de toevoeging dat deze woningen ook geschikt moeten zijn voor de demografische en ruimtelijke ontwikkelingen in de komende jaren.

Middenhuur: grotere rol voor woningcorporaties

Een ander belangrijk punt is het vergroten van de rol van woningcorporaties in de (lage) middenhuur. Hiervoor zal op Europees niveau worden ingezet op wijziging van de relevante regelgeving. Daarnaast wordt gekeken naar het beter benutten van de bestaande woningvoorraad, zoals herbestemming van kantoor- en bedrijfspanden, optopping en splitsing van woningen, en het permanent bewonen van recreatiewoningen.

Versnelling van woningbouw

Om de bouw van nieuwe woningen te versnellen, worden verschillende maatregelen voorgesteld. Zo wordt er gezorgd dat er meer grond beschikbaar komt, waarbij woningbouw prioriteit krijgt boven windmolens. Daarnaast worden nieuwe gebieden aangewezen voor grootschalige woningbouw, bij voorkeur rond bestaande infrastructuur.

Meer autonomie voor lagere overheden

Om meer beschikbare en betaalbare bouwgrond te organiseren, komt er een belasting op onbebouwde grond met een woonfunctie. Lagere overheden krijgen ook meer autonomie. Daarnaast worden de mogelijkheden voor een gemaximeerde plan-batenheffing of vergelijkbaar systeem bij woningbouw benut, waarbij de opbrengsten ten goede komen aan de bereikbaarheid van de wijk en de bouw van betaalbare huur- en koopwoningen.

Procedures versnellen en struikelblokken wegnemen

Om procedures te versnellen, worden beroepsmogelijkheden beperkt en andere struikelblokken weggewerkt op het gebied van beschikbaarheid van locaties, grond, financiële en fiscale prikkels, en beperkende regels voor bouwen in het buitengebied. Ook worden “knelpunten rond capaciteit en kennis” aangepakt.

Naast klankbordgroepen voor omwonenden, worden ook klankbordgroepen voor woningzoekenden ingesteld. Voor de nieuwe sector “coöperatief wonen” worden juridische en financiële belemmeringen weggewerkt.

Huurbeleid: betaalbaarheid en investeringen

In het nieuwe huurbeleid wordt gestreefd naar een balans tussen betaalbaarheid voor huurders en de noodzakelijke investeringen in nieuwbouw, verduurzaming en leefbare wijken. De jaarlijkse sociale huurontwikkeling volgt tot 2026 de bestaande afspraak met de woningbouwcorporaties (CAO-ontwikkeling -0,5%), waarna de consumentenprijsindex (cpi) +0% wordt gevolgd.

Aantrekkelijker maken van private huur en middenhuur

Om private huur, middenhuur en vrije huur aantrekkelijker te maken, worden maatregelen genomen om de regeldruk en belastingdruk te verminderen. Hiervoor wordt de woonimpuls deels ingezet. Er komen ook bindende afspraken met woningbouwcorporaties over middenhuur.

Sociale koop en doorstroming ouderen

Onderzocht wordt of en onder welke voorwaarden het recht van huurders van sociale huurwoningen (niet zijnde scheefwoners) op koop van hun huurwoning kan worden vormgegeven (sociale koop). Daarnaast wordt bij de programmering van koopwoningen rekening gehouden met voldoende woningen voor ouderen, om de doorstroming te bevorderen. Hierbij zal ook gekeken worden naar subsidies om de doorstroom te stimuleren.

Energietransitie: verplichte warmtepomp geschrapt

In tegenstelling tot eerdere plannen, wordt de verplichting om vanaf 2026 bij vervanging van de verwarmingsketel een warmtepomp te installeren, geschrapt. In plaats daarvan worden financiële middelen ingezet om particulieren met een laag of middeninkomen en ondernemers te helpen bij het verduurzamen van hun woningen en bedrijfspanden.

Kernenergie en gaswinning centraal

Het streven is om minder afhankelijk te worden van energiewinning uit “onbetrouwbare landen”. Daarom wordt de gaswinning uit de Noordzee opgeschaald en wordt er gefocust op kernenergie, met de bouw van extra centrales. De afbouw van fossiele subsidies voor de energievoorziening vindt plaats in Europees verband.

Hypotheekrenteaftrek en gemeentelijke woonlasten blijven ongewijzigd

Om onzekerheid op de woningmarkt tegen te gaan, komt er geen wijziging van de fiscale positie van de eigen woning. De hypotheekrenteaftrek blijft onveranderd, evenals het eigenwoningforfait. Daarnaast wordt de stijging van de gemeentelijke woonlasten (OZB) gemaximeerd via afspraken met gemeentes.

Netcongestie en leveringszekerheid

Bij het oplossen van de netcongestie ligt de regie bij het kabinet, onder andere als het gaat om (her-)prioritering van wie wanneer op het net wordt aangesloten. De leveringszekerheid “wordt veiliggesteld”. Er worden “langetermijncontracten afgesloten” voor gas en er worden reserves aangelegd voor gas en kritieke grondstoffen.

Ambitieuze plannen, maar uitdagingen blijven

Het nieuwe kabinet presenteert een ambitieus pakket aan maatregelen om de woningcrisis aan te pakken. Met de doelstelling van 100.000 nieuwe woningen per jaar, een grotere rol voor woningcorporaties in de middenhuur, versnelling van procedures en meer autonomie voor lagere overheden, lijkt er een stevige basis te zijn gelegd.

Tegelijkertijd blijven er uitdagingen, zoals het daadwerkelijk realiseren van deze plannen en het vinden van voldoende betaalbare bouwgrond. Ook de energietransitie krijgt weliswaar aandacht, maar lijkt enigszins naar de achtergrond te zijn geschoven. Het zal de komende jaren nauwlettend moeten worden gevolgd of de nieuwe coalitie haar beloftes waar kan maken. Wellicht zal dit kabinet ook kijken naar een oplossing zoals de Spaanse stad Barcelona in gaat voeren.